Erkekler için doğum kontrol yöntemleri

Doğurganlık kadınlara has bir özellik olduğundan olsa gerek, doğum kontrol yöntemlerinin ‘kadınların hamile kalmamasını sağlamak’ üzerine yoğunlaştığını görüyoruz. ‘Erkeklerin hamile bırakmamasını sağlamak’ üzerine kurulan yöntemlerin sayısı ise çok az. Son yıllarda üzerinde çok konuşulan erkekler için doğum kontrol hapı çalışmaları henüz deneme aşamasında… Halen erkeklerin kullanabileceği yaygın ve etkin doğum kontrol yöntemlerinin sayısı sadece 2; bunları kondom (prezervatif, kılıf…) ve vazektomi (küçük bir cerrahi işlemle erkek sperm kanallarının bağlanması) olarak sayabiliriz. Halk arasında ‘geri çekme, dışarı boşalma’ olarak adlandırılan yöntemi ise güvenilir doğum kontrol yöntemleri arasında saymıyoruz. Her yıl, eşinin geri çekme yöntemiyle ‘korunduğunu düşünen’ 4 kadından %50-75’i yani 2’si ila 3’ü gebe kalıyor! Bunlar istenmeyen gebelikler olduğu için birçok sorunu da beraberinde getiriyor. Biz çiftlerin; istedikleri ve bakabilecekleri sayıda çocuğu, isteyerek ve planlı olarak, annenin ve bebeklerin sağlığını riske atmayacak uygun aralıklarla dünyaya getirmelerini istediğimiz için; geri çekme gibi güvenilir ve etkin olmayan yöntemleri desteklemiyoruz.

1)KONDOM: Giderek yaygınlaşan bir yöntem olan kondom, spermin dölyoluna girmesine engel olarak istenmeyen gebelikten korur. Kondom; lateks, poliüretan veya plastikten üretilir. Her ilişkide kullanılırsa başarı oranı %88-97 arasındadır. Sadece istenmeyen gebeliklerden değil, cinsel yolla bulaşan hastalıklardan da korur. En önemli artılarından biri budur. Kolay bulunan ve ucuz bir yöntemdir. 1. basamak sağlık kuruluşlarından (yani sağlık ocakları ve ana-çocuk sağlığı merkezlerinden) ücretsiz olarak alınabilmektedir. Hormon içeren bir yöntem olmadığı için herhangi bir yan etkisi yoktur. Doğru kullanılırsa etkin ve başarılı bir yöntem olarak uzun yıllar kullanılabilir. Doğru kullanmak için: 1) Kondom, ereksiyon başlayınca hemen takılmalıdır çünkü az miktarda da olsa boşalma öncesi gelen sıvıda sperm bulunur, 2) Her kondom yalnızca 1 kez kullanılmalıdır, 3) Kondomlar sıcak ortamlarda saklanmamalıdır,

4) Kondomu kayganlaştırmak amacıyla yemek yağları, bebek yağı veya vazelin kullanılmamalıdır; bunlar kondomun
yapıldığı maddeyle etkileşime girerek birkaç saniye içinde kondomun bozulmasına neden olur. 5) Kondom kullanılan her ilişki sonrası, kondomun içine az miktarda su konulup bir yırtık ya da delik olup olmadığı kontrol edilmelidir. Kondomda yırtık, delik fark edilirse;1) Eczaneden ‘ertesi gün hapı’ olarak bilinen, 1 gün kullanılan doğum kontrol hapı alınıp kadın tarafından kullanılabilir, 2) 3 gün içinde herhangi bir 1. basamak sağlık kuruluşuna başvurulup durum anlatılarak ek yöntem ücretsiz olarak alınabilir.

Kondom kullanımı, erkeklerin de doğum kontrolü konusunda sorumluluk almalarını, sürece etkin katılımlarını sağlar. Fakat bazı erkekler ilişki sırasında duyarlılığını azalttığı gerekçesiyle kondom kullanmayı reddetmektedir. Son yıllarda bu tarz itirazları geçersiz kılacak şekilde duyarlılığı etkilemeyen incelikte kondomlar piyasaya çıkarıldı. Hatta ülkemizde çok sık görülen ‘erken boşalma’ sorununu azaltmaya yönelik ‘geciktirici ilaç içeren’ kondomlar da üretilerek kondomun erkekler için bir artı özellik daha kazanması sağlandı. Kondom takılması için ilişkiye ara vermek zorunluluğu bir diğer şikayet olarak karşımıza çıkmaktadır. Cinsel ilişkiyi kesintiye uğratmasına rağmen, ilişkiye heyecan katması için yeni çeşitli özellikler eklenip üretilen kondomlar piyasaya sürülerek bu şikayet de aşılmaya çalışılmaktadır.

Kondom kullanımını takiben erkekte ya da kadında alerji şikayeti görülebilir. Nadir bir durumdur, çoğunlukla lateksten üretilen kondomlara bağlı olarak görülmekte ve lateks alerjisi olarak adlandırılmaktadır. Alerji şikayeti olan kişiler, ya kondomdan başka bir yöntemle korunmalı ya da lateksten değil poliüretandan üretilen kondomlar kullanmalıdır.

1992’den bu yana çeşitli Avrupa ülkelerinde ‘kadın kondomu’ da kullanılmaktadır. Dölyolu içine, rahim boynunu örtecek şekilde yerleştirilen bu araç, yine spermin dölyoluna girişini önleyerek etki göstermekte ve cinsel yolla bulaşan hastalıklardan da korumaktadır. Ülkemizde Femidom adıyla eczanelerde ve büyük alışveriş merkezlerinde bulunabilmekle beraber kullanımı yaygın değildir.

2) VAZEKTOMİ: Erkeklerde ‘vaz deferens’ adı verilen sperm kanalının bağlanıp kesilmesi sonucu spermlerin meniye geçişini engelleyen yöntemdir. İşlem;

- Erkeklik hormonlarını etkilemez,

- Cinsel işlevlerde, boşalma ve tatminde bir değişikliğe neden olmaz,

- Vücudun diğer işlevlerini etkilemez.

Sadece meni artık spermsiz olarak gelir. Yani bu yöntem, kalıcı ve geri dönüşsüz bir yöntemdir. Bu nedenle kendisinin ve eşinin başka çocuk istemediğinden emin olan ya da eşinin ciddi sağlık sorunları nedeniyle gebe kalmaması gereken erkekler için uygundur.

Çok etkili bir yöntemdir, % 99.9 başarı oranı vardır. Basit ve güvenli bir cerrahi işlemle uygulanır; işlem sonrası hastanede yatmak bile gerekmez. İleri dönemlerde ortaya çıkabilecek bir yan etkisi yoktur. Cinsel ilişki üzerinde hiçbir olumsuz etkisi yoktur. Kişi kendisini iyi hissediyorsa, işlemden 2-3 gün sonra aktif cinsel hayatına geri dönebilir.

Halk arasında söylenen ‘erkekliği olumsuz etkiliyor, cinsel yaşamı olumsuz etkiliyor’ gibi sözlerin hiçbir doğruluk payı bulunmamaktadır. Bunlar ya aşırı cahillikten ya da kötü niyetli olarak halkı kalıcı doğum kontrol yöntemlerinden uzak tutmak amacıyla yayılmaktadır.

Vazektominin olumsuz yönleri var mıdır?
Basit bir cerrahi işlem olmakla beraber tabii ki işlem sonrası kısa süreli ağrı ve acı şikayeti olabilir. İşlem sonrası kasıkta hafif bir şişme şikayeti olabilir. Torbalarda şişme ve ağrı olabilir; genellikle bu şikayetler buz kompresi, bölgeyi destekleyen iç çamaşırı kullanımı ve kısa bir süre düzenli ağrı kesici ilaç alınması ile çabucak geçer. Nadir olmakla beraber her cerrahi işlem gibi enfeksiyon gelişmesi riski vardır. Dolayısıyla, vazektomi sonrası hastada ateş, yara yerinden kan veya sıvı gelmesi, ağrı ve şişliğin şiddetlenmesi şikayetleri olursa hemen hekimine başvurması söylenir. En önemlisi, vazektominin etkisi hemen başlamaz! Kesin etki yaklaşık 20 boşalma sonra ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla işlem sonrası 20 boşalma boyunca ek yöntem kullanılması önerilmektedir.

Geri dönüşü çok güç, uygulandığında kalıcı olması istenen bir yöntem olduğu için karar vermeden önce üzerinde iyi düşünülmesi gerekir. Hayat boyu hiç çocuk istemediklerinden emin olduklarını söyleseler de henüz bekar ve/veya çocuğu olmayan kişilere önerilmez. Eşiyle tam bir anlaşma ve uyum içinde olmayan ya da önceden psikolojik sorunlar yaşamış erkeklerde pişmanlık görülmesi olasılığı daha yüksek olduğu için önerilmez. Ayrıca, daha önce genital bölgede ciddi yaralanma veya operasyon geçiren erkeklere önerilmez. Küçük de olsa bir cerrahi girişim olduğu için Şeker hastalarına önerilmemektedir. Derin anemi (kansızlık) veya herhangi bir kalp hastalığı durumunda ise, önceden bazı önlemler alınarak işlem uygulanabilir.

Dr. Selmin Çetin Doğan/KadınMAG