Çocuğunuza sorumluluk almayı öğretin
Yazan: Editör: Nurhan Demirel 21 Ocak 2009
Kategori: Sağlık
Yeditepe Üniversitesi Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi ve Aile Terapisti Prof. Dr. Emine Zinnur Kılıç, ergenlerle anne babalar arasındaki çatışmaları azaltmak için “Ergen özerk olmak, anne baba da çocuğunu korumak istediği için sorunlar çıkıyor. Anne babalar ergene kademe kademe sorumluluk verebilir, kuralları yaşına göre esnetebilir” diyor.
Ergenlik dönemi anne babalar için en zor dönemlerden birisi. Pek çok ailede benzer şikayetlerle çatışmalar yaşanıyor, iletişimde sorun çıkıyor. Yeditepe Üniversitesi Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi ve Aile Terapisti Prof. Dr. Emine Zinnur Kılıç, bu çatışmaların temelinde ergenin özerklik isteğinin yattığını belirterek o dönemi şöyle anlatıyor: “Ergen daha fazla özerklik, daha fazla söz hakkı ve kendi kararlarını verebilmek istiyor. Anne babalar da tam olarak onun becerilerinin ne kadar geliştiği ve kendini koruyup koruyamayacağına karar veremedikleri için bazen ergenin istediği kadar özerklik ya da özgürlük vermiyorlar. Ergenler kendi davranışlarının sorumluluklarını kendileri almak istiyorlar. Fakat daha önceden böyle bir tecrübeleri yok. Sonuçlarını bazen iyi değerlendiriyorlar, bazen iyi değerlendiremiyorlar. O zaman da zarar görebiliyorlar, başları derde girebiliyor.
Anne babalar da bu kaygılarından ötürü çocukları tutmaya, davranışları yönlendirmeye çalışıyorlar. Genellikle çatışmalar bu nedenle ortaya çıkıyor. Yani ergen kendisini yaşından büyük görüyor, öyle davranmak istiyor, anne babalar tam tersine onu çocuk olarak görmeye devam ediyorlar. Onları yönlendirme eğiliminde oluyorlar. Ergen kendini olduğundan iki yaş büyük, anne baba onu olduğundan iki yaş küçük görüyor. Dolayısı ile anne baba ile çocuğun algıladıkları yaş arasında 4 yıl gibi bir fark ortaya çıkıyor. Bu yaş farkından sorunlar çıkıyor.”
Yaşa uygun sorumluluk verilmeli
Ergenlik döneminde anne babaların ergene ufak ufak sorumluluk vermelerinin önemli olduğunun altını çizen Dr. Kılıç, konu ile ilgili şunları söylüyor:
“Çocuğa ya da ergene küçük sorumluluk denemeleri yapıp, bu denemelerin sonuçlarına göre davranış belirlenebilir. Ergenin, planlayarak, sorumluluk alarak hareket ettiğini görürlerse o zaman yavaş yavaş daha çok sorumluluk ve özerklilik verebilirler. Ama bütün bunlar hep yaşa uygun olmalı. Her yaşta ergenlik beklentileri, becerileri farklıdır. O becerilere uygun özerklik verildiğinde, ergen bu işin üstesinden geliyorsa ona kendi sorumluluğu verilebilir. Yaşa, cinsiyete uygun düzenleme gerekiyor. Örneğin kızlar biraz daha erken gelişiyor, daha erken yaşta sorumluluk bilincine kavuşuyorlar.
Ergenlik döneminde ergenlerin en büyük şikâyetlerinin anne babanın aşırı korumacı tutumu olduğunu belirten Dr. Kılıç, “Özellikle de son zamanlarda sokaklar giderek tehlikeli olmaya başladıkça, anne babalar da çocuklarına daha çok sınırlar koymaya ve korumaya başladı. Ergenler de bundan şikâyet ediyorlar. Anne baba da her zaman her şeyden haberdar olmak istiyor. Sokakları güvenli bulmadıkça anne babaların ergene yaptığı baskı artıyor. Tabii onlar da endişelerinde haklı ancak ergenin yaşına uygun giderek artan biçimde özerklik verip sonuçlarını izleyerek onun da kendisine güvenildiğini hissetmesi sağlanabilir.
Anne babalara öneriler:
• Ergenlere kademe kademe sorumluluk verilmeli ve izlenmelidir.
• Ailede de toplumda olduğu gibi herkes için kurallar vardır. Ama bunlar yaşla birlikte esnetilebilir, değişebilir.
• Bazı riskler göze alınabilir. Eğer ergene uyarınızı yaptıktan sonra yine de yaşayıp denemek istiyorsa küçük riskleri göze alabilirsiniz. Anne baba olarak “üşütürsen hasta olursun” diyerek bir uyarı yaparsınız, eğer yine de “yok ben üşümüyorum” diyorsa, bırakın yapsın, hasta olma riskini göze alabilirsiniz. İlacını verirsiniz düzelir ve kendisi bazı şeyleri yaşayarak, kendini ayarlamayı öğrenmiş olur. Onun için bazı konularda anne babalar uyarılarını yapıp fikirlerini söyledikten sonra ergenin kendi seçimini yapmasına ve sonuçları görmesine izin vererek geri çekilebilirler. Bu tür bir tutum ergenlerle ailelerin ilişkisindeki küçük şeylerden kaynaklanan birçok çatışmayı sonlandıracaktır. Ancak riskler her zaman küçük değildir. Eger gencin hayata dair tehlikelere girme riski varsa ya da kendi sağlığına zarar verme yönünde bir risk varsa anne babanın bu olaya çok daha kesin bir şekilde müdahale etmesi gerekir.
Kadın Magazin
Ergenlik döneminde anne babaların ergene ufak ufak sorumluluk vermelerinin önemli olduğunun altını çizen Dr. Kılıç, konu ile ilgili şunları söylüyor:
“Çocuğa ya da ergene küçük sorumluluk denemeleri yapıp, bu denemelerin sonuçlarına göre davranış belirlenebilir. Ergenin, planlayarak, sorumluluk alarak hareket ettiğini görürlerse o zaman yavaş yavaş daha çok sorumluluk ve özerklilik verebilirler. Ama bütün bunlar hep yaşa uygun olmalı. Her yaşta ergenlik beklentileri, becerileri farklıdır. O becerilere uygun özerklik verildiğinde, ergen bu işin üstesinden geliyorsa ona kendi sorumluluğu verilebilir. Yaşa, cinsiyete uygun düzenleme gerekiyor. Örneğin kızlar biraz daha erken gelişiyor, daha erken yaşta sorumluluk bilincine kavuşuyorlar.
• Ergenlere kademe kademe sorumluluk verilmeli ve izlenmelidir.
• Ailede de toplumda olduğu gibi herkes için kurallar vardır. Ama bunlar yaşla birlikte esnetilebilir, değişebilir.
• Bazı riskler göze alınabilir. Eğer ergene uyarınızı yaptıktan sonra yine de yaşayıp denemek istiyorsa küçük riskleri göze alabilirsiniz. Anne baba olarak “üşütürsen hasta olursun” diyerek bir uyarı yaparsınız, eğer yine de “yok ben üşümüyorum” diyorsa, bırakın yapsın, hasta olma riskini göze alabilirsiniz. İlacını verirsiniz düzelir ve kendisi bazı şeyleri yaşayarak, kendini ayarlamayı öğrenmiş olur. Onun için bazı konularda anne babalar uyarılarını yapıp fikirlerini söyledikten sonra ergenin kendi seçimini yapmasına ve sonuçları görmesine izin vererek geri çekilebilirler. Bu tür bir tutum ergenlerle ailelerin ilişkisindeki küçük şeylerden kaynaklanan birçok çatışmayı sonlandıracaktır. Ancak riskler her zaman küçük değildir. Eger gencin hayata dair tehlikelere girme riski varsa ya da kendi sağlığına zarar verme yönünde bir risk varsa anne babanın bu olaya çok daha kesin bir şekilde müdahale etmesi gerekir.
Yorumlar
Yorumunuzun yanında istediğiniz resmin görünmesini istiyorsanız gravatar edinin!
Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız.